چگونه محل‌های بازار را شناسایی می‌کنیم

1. مردم کجا زندگی می‌کنند

مجموع نفوس هر ولایت برای سال 2025–26 (EUAA، بر اساس تخمین سپتمبر 2025) به تناسب تخمین‌های ولسوالی‌وار ادارهٔ ملی احصائیه و معلومات (NSIA) میان 398 ولسوالی تقسیم شد و سپس در داخل هر ولسوالی با استفاده از حجره‌های 400 متری نفوس Kontur‏ (145,000 حجره) پخش گردید. سهم شهری هر ولسوالی بر اساس ارقام NSIA به پرتراکم‌ترین حجره‌های آن داده شد. یعنی در هر ولسوالی، حجره‌ها را از پرتراکم‌ترین تا کم‌تراکم‌ترین ردیف کردیم و یکی پس از دیگری حجره‌ها را شهری شمردیم تا مجموع نفوس آن‌ها با سهم شهری NSIA برای همان ولسوالی برابر شود. باقی حجره‌ها روستایی اند. حجره‌ای که کمتر از 400 نفر در هر کیلومتر مربع دارد هرگز شهری شمرده نمی‌شود، حتی اگر سهم شهری پوره نشده باشد. نتیجه، نقشهٔ نفوس سال 2025 است که در سطح ولایت با ارقام رسمی برابر است.

2. رسیدن به بازار چقدر وقت می‌گیرد

یک نقشهٔ هزینهٔ سفر با حجره‌های یک کیلومتری از 283,000 قطعه سرک OpenStreetMap‏ (اکتوبر 2026) ساخته شد، با سرعت 70 کیلومتر در ساعت در شاهراه‌ها تا 15 کیلومتر در ساعت در راه‌های خامه و 4 کیلومتر در ساعت خارج از سرک. زمان سفر با الگوریتم کم‌هزینه‌ترین مسیر از سه گروه بازار برحال محاسبه شد: مراکز ولایات، شهرها و بازارهای تحت نظارت WFP.

3. چه کسانی بی‌بهره اند

حجره‌های روستایی که بیش از 60 دقیقه از هر بازار برحال فاصله دارند بی‌بهره از دسترسی به بازار شمرده می‌شوند. حجره‌هایی با فاصلهٔ 30 تا 60 دقیقه تا اندازه‌ای دسترسی دارند؛ حجره‌هایی که در فاصلهٔ 30 دقیقه قرار دارند دسترسی دارند.

4. انتخاب محل‌های بازار

گزینه‌ها 367 مرکز رسمی ولسوالی و 268 شهرک OpenStreetMap اند، به جز آن‌هایی که در فاصلهٔ 20 کیلومتر یا 30 دقیقه از یک بازار برحال قرار دارند. برای هر ولایت، روش انتخاب محل با بیشترین پوشش تا سه محل را برگزید؛ هر محل طوری انتخاب شد که بیشترین شمار نفوس روستایی بی‌بهره را تازه در فاصلهٔ 60 دقیقه قرار دهد. کسانی که از قبل دسترسی دارند با وزن کمتر شمرده می‌شوند و محل‌ها باید دست‌کم 25 کیلومتر از هم فاصله داشته باشند (در ولایات کوچک 15 کیلومتر).

محل‌های بازار دو نوع اند: بازار تولیدکنندگان و مرکز جمع‌آوری و عمده‌فروشی. اگر دست‌کم 50٪ مردم روستایی در فاصلهٔ 60 دقیقه از یک محل بی‌بهره باشند، آن محل «بازار تولیدکنندگان و مرکز جمع‌آوری محصولات» شمرده می‌شود؛ محل‌هایی که در آن‌ها مردم بی‌بهره کمتر از 50٪ ساحهٔ تحت پوشش روستایی را تشکیل می‌دهند «مرکز جمع‌آوری و عمده‌فروشی» شمرده می‌شوند.

5. از نفوس تا تجارت

شمار خانواده‌های تولیدکننده در هر حجره با استفاده از نرخ 89.2٪ فعالیت زراعتی خانواده‌های روستایی در سروی DIEM سازمان خوراک و زراعت ملل متحد (FAO) تخمین شد، که بر اساس تراکم نفوس تعدیل و با همین نرخ ملی هماهنگ شده است؛ برای حجره‌های شهری 10٪ در نظر گرفته شد. تنها بخشی از آن‌ها از بازار جدید استفاده خواهند کرد. وزن خانواده‌های تولیدکنندهٔ قابل دسترس از نظر تجارتی در جاهایی که بازار برحال نزدیک است و با افزایش فاصله در ساحهٔ تحت پوشش کاهش می‌یابد. گردش مالی و اشتغال از فرضیه‌های مستند به دست می‌آیند.

گردش مالی = خانواده‌های تولیدکنندهٔ قابل دسترس از نظر تجارتی × میزان اشتراک × فروش هر خانواده
+ خانواده‌های روستایی قابل دسترس از نظر تجارتی × میزان اشتراک × ⁦$270⁩ خرید

فورمول‌ها، پارامترها و محدودیت‌ها به طور کامل در بخش فرضیه‌ها آمده اند.

فرضیه‌ها و محاسبات

فورمول‌های اصلی

خانواده‌های تولیدکننده در فاصلهٔ 60 دقیقه (ناخالص) = Σ حجره‌ها در فاصلهٔ 60 دقیقه [ نفوس × سهم تولیدکننده ] ÷ 7.7

خانواده‌های تولیدکنندهٔ قابل دسترس از نظر تجارتی = Σ حجره‌ها در فاصلهٔ 60 دقیقه [ نفوس × سهم تولیدکننده × ضریب رقابت × کاهش اثر با افزایش فاصله ] ÷ 7.7

خانواده‌های روستایی قابل دسترس از نظر تجارتی = Σ حجره‌های روستایی در فاصلهٔ 60 دقیقه [ نفوس × ضریب رقابت × کاهش اثر با افزایش فاصله ] ÷ 7.7

فروش تولیدکنندگانs = خانواده‌های تولیدکنندهٔ قابل دسترس از نظر تجارتی × میزان اشتراکs × فروش هر خانوادهٔ اشتراک‌کننده

سایر داد و ستدs = خانواده‌های روستایی قابل دسترس از نظر تجارتی × میزان اشتراکs × ⁦$270⁩

مجموع گردش مالیs = فروش تولیدکنندگانs + سایر داد و ستدs    (s = پایین، وسطی، بالا)

مشاغل مستقیمs = 20 × شمار محل‌ها + مجموع گردش مالیs ÷ 45,000    مشاغل غیرمستقیمs = 1.6 × مشاغل مستقیمs

تعریف‌ها. هر حجره یک حجرهٔ 400 متری نفوس است. حجره‌های روستایی نفوس شهری هر ولسوالی را شامل نمی‌شوند (سهم شهری NSIA که به پرتراکم‌ترین حجره‌ها داده شده است). ضریب رقابت: 1.0 اگر حجره بیش از 60 دقیقه از بازار برحال فاصله داشته باشد، 0.5 اگر 30 تا 60 دقیقه، و 0.15 اگر در فاصلهٔ 30 دقیقه باشد. کاهش اثر با افزایش فاصله: 1.0 اگر حجره در فاصلهٔ 30 دقیقه از محل پیشنهادی باشد، و 0.6 اگر 30 تا 60 دقیقه. خانواده‌های روستایی قابل دسترس از نظر تجارتی همهٔ خانواده‌های روستایی را، چه تولیدکننده باشند چه نباشند، که می‌توانند از بازار خرید کنند در بر می‌گیرد.

پارامترها

محاسبهٔ فروش هر خانواده

فروش هر خانوادهٔ اشتراک‌کننده از مقدارهای معمول فروش و ارزش‌های فعلی واحد ساخته شده است، تا هر رقم قابل بررسی و جایگزینی با ارقام ساحوی باشد. همهٔ تبدیل‌ها با نرخ 65 افغانی در برابر یک دالر (WFP، اکتوبر 2026) انجام شده اند.

• ارزش گوسفند. WFP نرخ تجارتی مواشی را 341 کیلوگرام گندم در برابر یک گوسفند مادهٔ یک‌ساله گزارش می‌کند (جون 2024). با قیمت گندم در اکتوبر 2026، یعنی 27 افغانی فی کیلوگرام، این برابر است با 341 × 27 = 9,207 افغانی، یا حدود ⁦$140⁩ برای هر رأس.
• ارزش گندم. 27 افغانی فی کیلوگرام ÷ 65 = ⁦$0.42⁩ فی کیلوگرام، یا ⁦$420⁩ فی تن (WFP، اکتوبر 2026). بیشتر خانواده‌های روستایی خریدار خالص گندم اند، بنابراین مازاد قابل فروش کم است.
• ارزش میوه، سبزی و مغزیجات. قیمت‌های سر مزرعه فرضیه‌های پلان‌گذاری اند که بسیار پایین‌تر از قیمت‌های پرچون و صادراتی تعیین شده اند. افغانستان در سال 2024 به ارزش ⁦$643⁩ میلیون میوهٔ تازه و خشک و مغزیجات صادر کرد.
• چگونه جدول را بخوانیم. هر ستون ارزش‌های ردیف‌های خود را جمع می‌کند. برای مثال، یک خانوادهٔ مالدار و غله‌کار که 3 گوسفند (⁦$420⁩)، ⁦$50⁩ لبنیات و 0.31 تن گندم (⁦$130⁩) می‌فروشد، در مجموع سالانه ⁦$600⁩ فروش دارد.

سایر داد و ستد

سبد مواد غذایی اساسی یک خانوادهٔ 7.7 نفری (ماهانه 89 کیلوگرام آرد گندم، 21 کیلوگرام برنج، 9 کیلوگرام حبوبات، 7 کیلوگرام روغن، 5 کیلوگرام بوره و 1 کیلوگرام نمک) به قیمت‌های میانهٔ WFP از اکتوبر 2025 تا اکتوبر 2026 حدود 5,900 افغانی در ماه (6,050 افغانی تنها در اکتوبر 2026)، یا حدود ⁦$1,090⁩ در سال هزینه دارد. با این فرض که یک چهارم آن از بازار جدید خریداری شود، برای هر خانوادهٔ اشتراک‌کننده ⁦$270⁩ به دست می‌آید.

حساب دوگانه

ارقام محل‌ها همهٔ کسانی را که در فاصلهٔ 60 دقیقه قرار دارند، از جمله مردم آن سوی مرز ولایت، در بر می‌گیرند. در مجموع ولایت هر حجره تنها یک بار با بهترین ضریب فاصلهٔ آن شمرده می‌شود. مجموع ملی حساب دوگانه میان ولایات را حذف می‌کند، به همین دلیل از جمع مجموع ولایات کمتر است.

محدودیت‌ها

• مدل ارتفاع در دسترس نبود، بنابراین سرعت خارج از سرک به طور یکسان 4 کیلومتر در ساعت در نظر گرفته شده است. سفر در مناطق کوهستانی و در زمستان کندتر است و ساحه‌های تحت پوشش در مناطق مرتفع احتمالاً خوش‌بینانه اند.
• کامل‌بودن OpenStreetMap یکسان نیست. راه‌های خامهٔ ثبت‌نشده باعث می‌شوند برخی ساحه‌های تحت پوشش کوچک‌تر نشان داده شوند.
• تنها مراکز ولایات، شهرها و بازارهای تحت نظارت WFP بازار برحال شمرده شده اند. بازارهای کوچک‌تر ولسوالی‌ها وجود دارند، بنابراین «بی‌بهره» به معنای دوری از یک بازار بزرگ است.
• لایهٔ سال 2023 Kontur در برخی ولایات (به ویژه سرپل) ناهموار است. از آن تنها برای توزیع ارقام رسمی در داخل ولسوالی‌ها استفاده شده است.
• مشخصات محصولات در سطح ولایت اند. ترکیب محصولات در سطح محل به تأیید ساحوی نیاز دارد.
• امنیت، مالکیت زمین، خطر سیلاب و پذیرش جامعه مدل‌سازی نشده اند.

منابع

عنوان منابع به زبان اصلی آن‌ها آمده است.

1. [1] European Union Agency for Asylum (2026). Afghanistan: Country Focus. Luxembourg: EUAA. https://www.euaa.europa.eu/print/pdf/node/29177
2. [2] Central Statistics Organization (2019). Estimated Population of Afghanistan 2019–20 (1398). Kabul: CSO.
3. [3] Cookman, C. (n.d.). afghanistan_district_population_data. GitHub repository. Accessed October 2026. https://github.com/colincookman/afghanistan_district_population_data
4. [4] Kontur (2023). Afghanistan: Population Density for 400m H3 Hexagons. Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/kontur-population-afghanistan
5. [5] OCHA Afghanistan and AGCHO (2025). Afghanistan Subnational Administrative Boundaries (COD-AB). Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/cod-ab-afg
6. [6] OCHA Afghanistan and NSIA (2021). Afghanistan Subnational Population Statistics (COD-PS). Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/cod-ps-afg
7. [7] Runfola, D. et al. (2020). geoBoundaries: A global database of political administrative boundaries. PLoS ONE 15(4): e0231866. https://www.geoboundaries.org
8. [8] Humanitarian OpenStreetMap Team (2026). Afghanistan Roads (OpenStreetMap Export). Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/hotosm_afg_roads
9. [9] Humanitarian OpenStreetMap Team (2026). Afghanistan Populated Places (OpenStreetMap Export). Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/hotosm_afg_populated_places
10. [10] Natural Earth (2024). 1:10m Cultural Vectors: Roads. https://www.naturalearthdata.com
11. [11] World Food Programme (2026). Afghanistan – Food Prices. Humanitarian Data Exchange. https://data.humdata.org/dataset/wfp-food-prices-for-afghanistan
12. [12] World Food Programme (2024). Afghanistan Monthly Market Report, Issue 49, June 2024. Kabul: WFP. https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-monthly-market-report-issue-49-june-2024
13. [13] FAO (2025). Data in Emergencies Monitoring (DIEM) Household Survey, Afghanistan, Round 8, 2024. Rome: FAO. https://microdata.fao.org/index.php/catalog/2895/variable/F1/V13?name=hh_agricactivity
14. [14] FAO (2025). Data in Emergencies Monitoring (DIEM) Household Survey, Afghanistan, Round 7, 2023. Rome: FAO. https://microdata.fao.org/index.php/catalog/2945
15. [15] Central Statistics Organization (2018). Afghanistan Living Conditions Survey 2016–17: Analysis Report. Kabul: CSO. https://washdata.org/report/afghanistan-alcs-2016-17-analysis-report
16. [16] World Bank (2023). Afghanistan Welfare Monitoring Survey, Round 3. Washington, DC: World Bank. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/975d25c52634db31c504a2c6bee44d22-0310012023/original/Afghanistan-Welfare-Monitoring-Survey-3.pdf
17. [17] Pajhwok Afghan News (2025). Omar: 40pc of Afghanistan's population enjoy electricity. 29 July 2025. https://pajhwok.com/2025/07/29/omar-40pc-of-afghanistans-population-enjoy-electricity/
18. [18] DataReportal (2025). Digital 2025: Afghanistan. https://datareportal.com/reports/digital-2025-afghanistan
19. [19] Innovators Magazine (2021). Afghanistan has huge solar potential. https://www.innovatorsmag.com/afghanistan-has-huge-solar-potential/
20. [20] World Bank and ESMAP (n.d.). Afghanistan: Global Horizontal Irradiation (Global Solar Atlas). Energydata.info. Accessed October 2026. https://energydata.info/dataset/afghanistan-global-horizontal-irradiation
21. [21] KabulNow (2025). Afghanistan exported ⁦$643⁩ million worth of fresh and dried fruit. May 2025. https://kabulnow.com/2025/05/taliban-says-afghanistan-exported-643-million-worth-of-fruit-last-year/
22. [22] Ministry of Rural Rehabilitation and Development and NABDP (2006). Provincial Development Profile: Ghazni. Kabul: MRRD. https://www.ecoi.net/en/file/local/1098341/1222_1197552083_ghazni-provincial-profile.pdf
23. [23] Naval Postgraduate School, Program for Culture and Conflict Studies (n.d.). Paktya. Accessed October 2026. https://nps.edu/web/ccs/paktya
24. [24] FEWS NET (2024). Afghanistan Data Book. https://help.fews.net/fde/v3/afghanistan-data-book
25. [25] FAO (n.d.). Sub-national Agricultural Production, Admin Level 1. Accessed October 2026. https://data.fao.org/catalog/dataset/sub-national-agricultural-production-admin-level-1
26. [26] FAO (2025). Population counts, Afghanistan 2025, 100 m. https://data.apps.fao.org/catalog/iso/b0a91b97-6d58-4f2f-ac3e-c150747c0980
27. [27] Weiss, D.J. et al. (2018). A global map of travel time to cities to assess inequalities in accessibility in 2015. Nature 553: 333–336. https://doi.org/10.1038/nature25181
28. [28] Church, R. and ReVelle, C. (1974). The maximal covering location problem. Papers of the Regional Science Association 32: 101–118. https://doi.org/10.1007/BF01942293
29. [29] van der Walt, S. et al. (2014). scikit-image: image processing in Python. PeerJ 2: e453. https://doi.org/10.7717/peerj.453

یادداشت‌ها

• [1] جدول نفوس ولایات برای سال 2025–26، برگرفته از تخمین نفوس سپتمبر 2025 مقامات بالفعل.
• [2] تخمین نفوس روستایی و شهری ولسوالی‌ها، که از طریق مجموعهٔ ماشین‌خوان [3] استفاده شده است.
• [4] نشر 1 نوامبر 2023.
• [5] نسخهٔ 03، معتبر از 1 جون 2025.
• [7] لایهٔ ولسوالی‌های افغانستان (ADM2)، منبع AIMS، نسخهٔ دسمبر 2023.
• [8] نسخهٔ 7 اکتوبر 2026. همکاران OpenStreetMap، ODbL.
• [9] نسخهٔ 7 اکتوبر 2026. همکاران OpenStreetMap، ODbL.
• [10] تنها برای نقشه‌های سطح کشور استفاده شده است.
• [11] قیمت‌های پرچون در سطح بازار، مزدها و نرخ تبادله تا اکتوبر 2026.
• [12] نرخ تجارتی مواشی: 341 کیلوگرام گندم در برابر یک گوسفند مادهٔ یک‌ساله؛ همچنان مزدها و نرخ تبادله.
• [13] 9,494 خانوادهٔ روستایی در هر 34 ولایت، نماینده در سطح ولایت. متغیر hh_agricactivity: 89.2٪ خانواده‌های نمونه در 12 ماه گذشته محصولات زراعتی و/یا مواشی تولید کرده اند (24.6٪ هر دو، 51.1٪ تنها زراعت، 13.5٪ تنها مواشی؛ بدون وزن‌دهی).
• [14] 9,560 خانوادهٔ روستایی.
• [15] اندازهٔ خانواده 7.7 نفر؛ 63٪ نفوس روستایی در فاصلهٔ 2 کیلومتری یک سرک قابل استفاده در همه فصول؛ 44٪ مشاغل در زراعت.
• [17] اظهارات رئیس اجرایی د افغانستان برښنا شرکت؛ حدود 80٪ برق وارداتی است.
• [18] 22.3 میلیون اتصال موبایل (51.6٪ نفوس)؛ 30.5٪ دسترسی به انترنت.
• [19] حدود 300 روز آفتابی در سال؛ با [20] مقایسه و بررسی شده است.
• [21] صادرات سال 2024 (سال خورشیدی 1403)، به نقل از NSIA و دفتر معاونیت اقتصادی ریاست الوزرا.
• [22] یکی از 34 پروفایل انکشافی ولایتی NABDP، که همراه با پروفایل‌های ولایتی استراتیژی‌های احیای اقتصاد روستایی حوزه‌ای (RRERS) خوانده شده است؛ بایگانی‌شده در ecoi.net.
• [23] معلومات کلی ولایتی (بخش‌های زراعت و اقتصاد) برای چندین ولایت بررسی شده است؛ پکتیا به عنوان مثال آمده است.
• [24] سلسلهٔ تولید محصولات زراعتی در سطح ولایت (گندم، جواری، برنج، جو، پنبه، میوه).
• [25] تولید و ساحهٔ حاصل‌برداری در سطح ولایت.
• [26] برگرفته از WorldPop. برای به‌روزرسانی بعدی پیشنهاد می‌شود.
• [27] روش نقشهٔ مقاومت (friction surface) برای مدل‌سازی زمان سفر.
• [28] روش انتخاب محل.
• [29] برنامهٔ کم‌هزینه‌ترین مسیر که برای نقشه‌های زمان سفر استفاده شده است.

معلومات نقشه © همکاران OpenStreetMap، ODbL. مرزها تنها برای تحلیل اند و هیچ موضعی دربارهٔ وضعیت حقوقی را نشان نمی‌دهند.